İzmir çekişmeli boşanma avukatı: çekişmeli boşanma davası hangi durumda açılır?
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesi, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış bir evlilikte eşlerden her birinin boşanma davası açabileceğini söyler. Kanunda ayrıca zina, hayata kast, terk ve akıl hastalığı gibi özel sebepler sayılmıştır. İzmir'deki dosyalarda İzmir çekişmeli boşanma avukatı olarak önce hangi sebebe dayanılabileceğini belirliyoruz.
Dava hakkının kime ait olduğu, dayanılan boşanma sebebine göre belirlenir. Hayata kast, pek kötü davranış veya ağır derecede onur kırıcı davranışta dava hakkı, bu davranışa maruz kalan eşe aittir. Terkte dava hakkı terk edilen eşe tanınmıştır. Evlilik birliğinin sarsılmasına dayanan davada ise hak eşlerden her birine aittir. Hangi sebebin ileri sürüldüğü, kimin dava açabileceğini belirler.
Çekişmeli boşanma davası özel sebeplere dayandığında hangi haklar doğar?
Özel sebeplerde dava hakkı, her sebep için kanunun o sebebe özgü hükmünde tanımlanan eşe aittir.
Zinada dava hakkını 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 161. maddesi düzenler: aldatılan eş boşanma davası açabilir. Aynı hüküm affeden tarafın dava hakkı olmadığını açıkça yazar; af, sebebin varlığına rağmen hakkı sona erdiren bir durumdur. Hüküm ayrıca dava hakkını, sebebin öğrenilmesine ve eylemin üzerinden geçen zamana bağlar.
Hayata kast, pek kötü davranış ve ağır derecede onur kırıcı davranışta hak, aynı Kanun'un 162. maddesiyle eşlerden her birine tanınmıştır. Kanun burada davranışın ağırlığını arar; evlilik birliğini sarsan her geçimsizlik bu hükmün kapsamına girmez. Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürmede ise Türk Medeni Kanunu'nun 163. maddesi ek bir şart koyar: küçük düşürücü bir suç işlenmesi veya haysiyetsiz bir hayat sürülmesi ve bu sebeple birlikte yaşamanın diğer eşten beklenememesi gerekir. Bu şart gerçekleştiğinde dava hakkı her zaman kullanılabilir.
Zinada dava hakkı, kanunda öngörülen sürenin geçmesiyle düşer. Sürenin işlemeye başlangıcı, kural olarak sebebin öğrenilmesidir.
Terk ve akıl hastalığı çekişmeli boşanma davasında nasıl ele alınır?
Terkte dava hakkı, kanunun birlikte aradığı şartların tamamı gerçekleştiğinde doğar. Türk Medeni Kanunu'nun 164. maddesi bu şartları sıralar: eşin, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk etmesi veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesi gerekir. Ayrılık en az altı ay sürmüş olmalı ve bu durum devam etmelidir. Terkte ayrıca yapılan ihtar sonuçsuz kalmalıdır. Diğerini ortak konutu terk etmeye zorlayan veya haklı bir sebep olmaksızın dönmesini engelleyen eş de terk etmiş sayılır. Bu şartlardan biri eksik kaldığında terk sebebine dayanılamaz.
Akıl hastalığında Türk Medeni Kanunu'nun 165. maddesi üç şartı birlikte arar: eşlerden birinin akıl hastası olması, bu yüzden ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmesi ve hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi. Hak, hastalığı taşımayan eşe tanınmıştır; hastalığın varlığı tek başına dava hakkı doğurmaz.
Evlilik birliğinin sarsılması çekişmeli boşanma davasının en geniş dayanağıdır
Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin birinci fıkrası, sebebi adlandırmadan genel bir ölçüt verir: ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış evlilikte eşlerden her biri dava açabilir.
Aynı maddenin ikinci fıkrası, davacının kusuru daha ağır olduğunda davalıya açılan davaya itiraz hakkı tanır. Bu itiraz her halde sonuç doğurmaz: itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir. Kusur, itiraz değerlendirilirken dikkate alınan ölçüttür.
Aynı maddenin üçüncü fıkrası çekişmeli dosyanın anlaşmalı hale gelmesini düzenler: evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Boşanmaya karar verilebilmesi için hakimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması şarttır. Hakim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir; değişikliklerin taraflarca da kabulü halinde boşanmaya hükmolunur.
Dördüncü fıkra, reddedilen bir dosyanın sonrasını düzenler. Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açılmış davanın reddine karar verilmesi ve kararın kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl geçmesi halinde, ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir.
Çekişmeli boşanma davasında maddi ve manevi tazminat hangi şartlarla istenir?
Maddi ve manevi tazminat, ayrı hükümlerde düzenlenen ve şartları birbirinden farklı iki ayrı taleptir.
Maddi tazminatın dayanağı Türk Medeni Kanunu'nun 174. maddesinin birinci fıkrasıdır. Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen taraf, kusursuz veya daha az kusurlu ise kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Burada iki unsur birlikte aranır: menfaat kaybı ve kusur dengesi.
Manevi tazminatın dayanağı aynı maddenin ikinci fıkrasıdır. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir. Manevi tazminatın ölçütü kişilik hakkına saldırıdır.
Ödeme biçimi, Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesinde düzenlenir. Maddi tazminat ve yoksulluk nafakası toptan veya durumun gereklerine göre irat biçiminde ödenebilir; manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez. İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden kalkar. İzmir boşanma avukatı olarak tazminat ve nafaka taleplerini ilgili hükümler çerçevesinde değerlendiriyoruz. Taleplerin nasıl kurulduğunu boşanma davasında maddi ve manevi tazminat yazımızda ele alıyoruz.
Yoksulluk nafakası çekişmeli boşanma davasında hangi şartla istenir?
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla tanınmış süresiz bir haktır. Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesi bu hakkı, geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteme biçiminde düzenler. Buradaki ölçüt kusursuzluk değil, kusurun daha ağır olmamasıdır. Hüküm nafaka yükümlüsünün kusurunu aramaz. Nafakanın miktarı yükümlünün mali gücüyle sınırlıdır ve süresizdir.
Alacaklı evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşıyorsa, yoksulluğu ortadan kalkmışsa ya da haysiyetsiz hayat sürüyorsa, nafaka mahkeme kararıyla kaldırılır. Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın artırılması ya da azaltılmasına karar verilebilir. Hakim, istem halinde irat biçiminde ödenen maddi tazminat veya nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. Bu talebin kapsamını nafaka davası, nafaka çeşitleri ve boşanma davasında nafaka talebi yazımızda ayrıca işliyoruz.
Çekişmeli boşanma davası boşanma yerine ayrılıkla sonuçlanabilir mi?
Evet; boşanma davası, ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılık kararıyla sonuçlanabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 170. maddesi, boşanma sebebi ispatlanmış olursa hakimin boşanmaya veya ayrılığa karar vereceğini söyler. Dava yalnız ayrılığa ilişkinse boşanmaya karar verilemez. Dava boşanmaya ilişkinse, ancak ortak hayatın yeniden kurulması olasılığı bulunduğu takdirde ayrılığa karar verilebilir.
Çekişmeli boşanma davasında sık yapılan hataların sonuçları nelerdir?
Boşanma veya ayrılık kararı için boşanma sebebinin ispatlanmış olması gerekir.
Zina veya hayata kast sebebine dayanan dosyalarda affetmek hakkı sona erdirir. Hak düşürücü sürenin geçirilmesi dava hakkının düşmesi sonucunu doğurur; sürenin sebebin öğrenilmesiyle işlemeye başladığı gözden kaçırıldığında hak kaybı doğar.
Terkte ihtar şartının gerçekleşmemesi, terk sebebine dayanılamaması sonucunu doğurur. Yoksulluk nafakasında talep edenin kusuru daha ağır olmamalıdır. Akıl hastalığında resmi sağlık kurulu raporunun hastalığın geçmesine olanak bulunmadığını göstermemesi, davanın bu sebebe dayanmasını engeller.
Çekişmeli boşanma davasını karmaşık hale getiren noktalar
Çekişmeli bir dosyayı karmaşık hale getiren noktaların başında kusur oranının belirlenmesi, delillerin hukuka uygunluğu ve mal rejiminden doğan talepler gelir. Bu başlıklar boşanma talebinin yanında ayrı bir düzlemde yürür; bu nedenle aile hukuku çalışma alanımızda dosyayı bir bütün olarak ele alıyoruz. Terk sebebine dayanan dosyalarda bu başlıkların nasıl konumlandığını terk nedeniyle boşanma davası yazımızda işliyoruz.
Çekişmeli Boşanma Yargıtay Kararları
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/2127, K. 2024/67, T. 10.01.2024
"(…) Boşanma sonucu maddi ve manevi tazminata hükmedilebilmesi için tazminat yükümlüsünün kusurlu, tazminat talep eden eşin ise kusursuz veya diğerine göre daha az kusurlu olması gerekir. (…)"
Tazminat isteyen eşin, karşı tarafın kusurlu olduğunu ve kendisinin daha az kusurlu olduğunu ortaya koyması gerekir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2009/73, K. 2009/118, T. 11.03.2009
"(…) Yoksulluk durumu; günün ekonomik koşulları ile birlikte tarafların sosyal ve ekonomik durumları, yaşam tarzları, evlilik süreleri, evlilik boyunca ve boşanma sonrası oluşacak yaşam düzeyleri birlikte değerlendirilerek takdir edilmelidir. (…)"
Yoksulluk nafakasında yoksulluk, sadece gelir değil tarafların sosyal ve ekonomik durumu, yaşam tarzı ve evlilik süresiyle birlikte değerlendirilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/2412, K. 2018/1670, T. 08.11.2018
"(…) Söz konusu hüküm uyarınca evlilik birliği, eşler arasında ortak hayatı çekilmez duruma sokacak derecede temelinden sarsılmış olduğu takdirde, eşlerden her biri kural olarak boşanma davası açabilir ise de, Yargıtay bu hükmü tam kusurlu eşin dava açamayacağı şeklinde yorumlamaktadır. (…)"
Evlilik birliği çekilmez hale gelse bile boşanmayı isteyen eşin tam kusurlu olması halinde dava açma hakkı bulunmadığı kabul edilir.
Çekişmeli boşanma davasında hakkınızı ve risklerinizi birlikte değerlendirelim
Görüşmede dosyanızda hangi boşanma sebebinin karşılığı olduğunu, bu sebebin size hangi tazminat ve nafaka taleplerini açtığını ve hangi risklerin bulunduğunu birlikte değerlendiriyoruz. Dosyanın yol haritası vekalet verildikten sonra çıkarılır.
İzmir'de çekişmeli boşanma davası sürecini İzmir aile hukuku avukatı olarak yürütüyoruz; sorularınızı Avukat Pınar KONAÇ LEVENT'e iletebilirsiniz.